Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesinde düzenlenen anlaşmalı boşanma, evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine dayalı olarak geliştirilen özel bir boşanma türüdür. Kanun koyucu, çekişmeli boşanma davalarına nazaran çok daha hızlı ve sade bir prosedür öngörerek tarafların evlilik birliğini uzlaşı yoluyla, barışçıl bir şekilde sona erdirmesini amaçlamıştır. Bu yönüyle anlaşmalı boşanma, hem mahkemelerin iş yükünü azaltmakta hem de tarafların yıpranmasını en aza indirmektedir.

Hukuk uygulamasında anlaşmalı boşanma davaları, yüzde 60’a yakın oranda boşanma uyuşmazlıklarının çözümünde tercih edilmektedir. Ancak sürecin sade olması, hukuki risklerin bulunmadığı anlamına gelmez. Özellikle protokol düzenlemeleri, nafaka ve velayet hükümleri, mal rejiminin tasfiyesi gibi konularda yapılacak hatalar, dava sonrası yeni uyuşmazlıkların doğmasına neden olabilir.

Anlaşmalı Boşanmanın Hukuki Niteliği

Anlaşmalı boşanma, teknik olarak çekişmeli boşanmanın özel bir türü olmakla birlikte, bazı yönleriyle sözleşmeye benzer nitelikte bir kurumdur.

1. Sözleşmesel Unsurlar

Tarafların boşanmanın mali ve kişisel sonuçları hakkında tam bir mutabakata varması, anlaşmalı boşanma protokolünü bir tür “özel hukuk sözleşmesi” görünümüne sokmaktadır. Ancak bu sözleşme:

Hakim tarafından denetlenmekte, kamu düzeni ve çocuğun üstün yararı bakımından sınırlandırılmakta, tek taraflı olarak feshedilememektedir. Dolayısıyla protokol tam anlamıyla özel hukuk sözleşmesi değildir; kamu düzeni etkisi bulunan karma bir hukuki işlem niteliği taşır.

2. Yargısal Unsurlar

Anlaşmalı boşanma, yalnızca tarafların iradesiyle gerçekleşmez; hakimin iradelerin serbestçe açıklandığını bizzat duruşmada tespit etmesi gerekir. Bu yönüyle hâkim, anlaşmalı boşanmada çok daha aktif bir rol üstlenir.

Anlaşmalı Boşanma Şartlarının Ayrıntılı İncelemesi

TMK m. 166/3 uyarınca anlaşmalı boşanma için dört temel şart aranır:

1. Evliliğin En Az Bir Yıl Sürmüş Olması

Bu şart hem kamu düzeni hem de aile kurumunun korunması amacıyla konulmuştur. Bir yıllık sürenin hesabında nikâh tarihi esas alınır. Ayrı yaşama, fiili ayrılık veya uzun süren yurt dışı seyahatleri süreyi etkilemez. Evlilik bir yıldan kısa olsa dahi taraflar çekişmeli olarak boşanabilir; sınırlama yalnızca anlaşmalı boşanma içindir.

2. Eşlerin Birlikte Başvurması veya Davayı Kabul Etmesi

Taraflar ortak dilekçe verebilir, bir tarafın açtığı davayı diğeri kabul edebilir. Bu aşamada tarafların iradesinin özgür olması şarttır. Baskı altında verilen rızalar anlaşmalı boşanmayı sakatlar.

3. Tarafların Boşanmanın Mali ve Çocuklara İlişkin Sonuçlarında Anlaşmış Olmaları

Tam bir mutabakat aranır. Bu mutabakatın konuları velayet, kişisel ilişki düzeni, nafaka türleri, tazminat talepleri, mal rejiminin tasfiyesi, soyadı düzenlemesi konularında anlaşmış olmak gerekmektedir. Hakim, çocuğun üstün yararına aykırı gördüğü hükümleri değiştirebilir. Taraflar bu değişiklikleri kabul etmezse anlaşmalı boşanma sona erer ve süreç çekişmeli boşanma davasına dönüşür.

4. Tarafların Duruşmada Hakim Huzurunda Bizzat Beyanda Bulunmaları

Bu şartın amacı irade fesadı ihtimallerini ortadan kaldırmak, eşlerin anlaşmayı özgür iradeleriyle yapıp yapmadığını tespit etmek, protokolü gerçekten kabul edip etmediğini doğrulamaktır. Vekil aracılığı ile beyan yeterli değildir. En az bir defa tarafların bizzat dinlenmesi zorunludur.

IV. Anlaşmalı Boşanma Protokolü

1. Protokolün Hukuki Mahiyeti

Protokol, boşanmanın sonuçlarını belirleyen temel belgedir. Hukuki niteliği gereği tarafları bağlar, irade beyanlarının yazılı delilidir. Hakim tarafından incelenir ve onaylanır. Onaylanması hâlinde ilamın parçası hâline gelir.

2. Protokolde Bulunması Gereken Başlıca Hükümler

a. Boşanma İradesi

Tarafların net ve açık şekilde boşanmak istediği belirtilmelidir.

b. Velayet

Çocuğun üstün yararı ilkesi belirleyicidir. Ortak velayet uygulaması içtihatlarda kısmen kabul edilmiştir; ancak hâkimin takdirindedir.

c. Nafaka Düzenlemeleri

Dava sürecinde olan tedbir nafakası, çocuk için işirak nafakası, eş için yoksulluk nafakası hususlarının protokolde yer alması gerekmektedir.

d. Maddi ve Manevi Tazminat

Taraflar tazminat talep etmeyeceklerini belirtebilir veya belirli miktarlarda anlaşabilir.

e. Mal Rejimi ve Eşya Paylaşımı

Kanunen zorunlu olmamakla birlikte, uygulamada ileride açılacak davaları önlemek için yazılması önemlidir.

f. Kişisel İlişki Düzeni

Gün, saat ve tatil dönemleri açıkça belirtilmelidir.

g. Soyadı Kullanımı

Kadının, boşanmadan sonra eşinin soyadını kullanmaya devam edip etmeyeceği belirtilir.

3. Protokolde Yapılan Hataların Sonuçları

Anlaşmalı boşanma protokolünde yapılan hataların sonuucunda boşanmanın reddi, protokolün geçersizliği, ileride nafaka değişikliği davaları, mal paylaşımı davalarının yeniden gündeme gelmesi, çocukla ilişkinin sağlıksız düzenlenmesi gibi durumlar meydana gelmektedir. Bu nedenle protokolün hukuk tekniğine uygun hazırlanması önem taşır.

V. Anlaşmalı Boşanma Davasının Usulü

1. Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görevli mahkeme Aile Mahkemesi, yoksa Asliye Hukuk Mahkemesi’dir.

Yetki: Eşlerden birinin yerleşim yeri veya birlikte son defa altı ay oturdukları yer mahkemesidir.

2. Dava Dilekçesi

Dilekçe, açık ve anlaşılır şekilde boşanma talebini, dayanak TMK maddesini içermelidir. Protokolün dava dilekçesine eklendiği belirtilmelidir.

3. Duruşma

Hakim, tarafları ayrı ayrı veya birlikte dinleyebilir.

4. Hüküm ve Kesinleşme

Taraflar istinaf hakkından feragat ederse karar aynı gün dahi kesinleşebilir. Feragat yoksa istinaf süresi beklendikten sonra karar kesinleşir.

VI. Avukatla Anlaşmalı Boşanmanın Önemi

Her ne kadar anlaşmalı boşanma basit görünse de uygulamada ciddi hukuki riskler içerir. Avukatla çalışmanın avantajları:

Hak kayıplarının önlenmesi

Protokolün teknik olarak doğru hazırlanması

Velayet ve nafaka konusunda sürdürülebilir düzenlemeler

Mal rejimi konularının ileride dava açılmasını gerektirmeyecek şekilde çözülmesi

Mahkemede sürecin sorunsuz ilerlemesi

Yargılama masraflarının azaltılması

VIII. Sonuç

Anlaşmalı boşanma, Türk hukuku açısından taraflara hızlı, ekonomik ve barışçıl bir çözüm sunmaktadır. Ancak kurumun sade yapısı, hukuki detayların önemsiz olduğu anlamına gelmez. Özellikle anlaşmalı boşanma protokolünün hazırlanması, nafaka ve tazminat taleplerinin düzenlenmesi, çocuğun üstün yararının gözetilmesi ve mal rejimi konularının doğru çözümü, hukuki bilgi ve deneyim gerektirir. Bu nedenle anlaşmalı boşanma sürecinin, hak kayıplarının önlenmesi ve sürecin sorunsuz ilerlemesi adına aile hukuku alanında uzman bir avukat tarafından yürütülmesi büyük önem taşımaktadır. AYGÜN & YILMAZ Avukatlık Bürosu olarak anlaşmalı boşanma ve ilgili diğer hukuki konularda süreci başından itibaren profesyonel bir şekilde yönetmek ve hak kaybına uğramamak için müvekkillerimize profesyonel destek sunmaktayız. Detaylı bilgi ve danışmanlık için bizimle iletişime geçebilirsiniz.