Deniz taşımacılığı; gemilerin, yüklerin, yolcuların ve deniz çalışanlarının dahil olduğu karmaşık bir faaliyet alanıdır. Deniz ortamının kendine özgü riskleri nedeniyle deniz kazaları, ciddi maddi zararların, yaralanmaların, can kayıplarının, yük hasarlarının ve ekonomik kayıpların ortaya çıkmasına neden olabilir. Deniz kazaları sonrasında ortaya çıkan hukuki uyuşmazlıklar; deniz ticareti hukuku, borçlar hukuku, sigorta hukuku, iş hukuku ve icra hukuku başta olmak üzere birden fazla hukuk alanının birlikte değerlendirilmesini gerektirebilir. Özellikle iki veya daha fazla geminin birbirine çarpması şeklinde gerçekleşen çatma, deniz kazalarının önemli bir bölümünü oluşturur. Bunun yanında karaya oturma, yangın, makine arızası, yük kaybı, yük hasarı, batma, kurtarma faaliyetleri ve liman operasyonlarından kaynaklanan olaylar da deniz kazası kapsamında hukuki sonuçlar doğurabilir. Deniz kazası sonucunda ortaya çıkan zararların hangi tarafça karşılanacağı; kazanın nasıl meydana geldiğine, kusur durumuna, sözleşmelere, geminin işletilme biçimine, yükün niteliğine ve uygulanacak ulusal veya uluslararası düzenlemelere göre belirlenir.

Deniz Kazası Nedir?

Deniz kazası, bir geminin işletilmesi, seyri, yükleme veya boşaltma faaliyetleri ya da denizcilik faaliyetleri sırasında meydana gelen ve kişilerin, gemilerin, yüklerin veya üçüncü kişilerin zarar görmesine yol açan olaylar olarak genel anlamda ifade edilebilir. Deniz kazaları; gemilerin çatışması, geminin karaya oturması, geminin batması, yangın, patlama, makine arızası, yükün denize düşmesi, yükün hasarlanması, liman operasyonları sırasında meydana gelen kazalar, rıhtım veya liman tesislerine zarar verilmesi, yolcu kazaları, gemi adamlarının iş kazaları ve kurtarma operasyonları sırasında meydana gelen zararlar gibi farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Her kazanın hukuki değerlendirmesi aynı değildir. Bu nedenle kazanın meydana geliş şekli ayrıntılı biçimde incelenmelidir.

Deniz Kazalarında Kim Sorumlu Olur?

Deniz kazalarında sorumluluğun belirlenmesi, kazanın oluş şekline göre değişiklik gösterebilir. Somut olayda gemi maliki, gemi işleteni, donatan, kiracı, kaptan, gemi adamları, taşıyan, liman işletmesi, terminal işletmesi, yük sahibi, sigorta şirketi, kurtarma hizmeti sağlayan kişi veya kuruluşlar ve diğer üçüncü kişiler bakımından sorumluluk değerlendirmesi yapılması gerekebilir. Örneğin geminin seyir kurallarına aykırı şekilde kullanılması nedeniyle meydana gelen bir çatma ile limanda yükleme sırasında meydana gelen bir yük hasarının hukuki sorumluluk rejimi aynı olmayabilir. Bu nedenle yalnızca kazanın meydana gelmiş olması, sorumlunun kim olduğunun kendiliğinden belirlenmesini sağlamaz.

Çatma Nedir?

Deniz hukukunda çatma, iki veya daha fazla geminin birbirine çarpması sonucunda zarar meydana gelmesini ifade eden özel bir hukuki kurumdur. Çatma sonucunda gemiler zarar görebilir, yükler hasarlanabilir, gemi adamları yaralanabilir, yolcular zarar görebilir, üçüncü kişilerin malları zarar görebilir, çevresel zarar meydana gelebilir ve kurtarma masrafları ortaya çıkabilir. Bu zararların hangi tarafça karşılanacağı öncelikle kazanın oluşumunda kusurun bulunup bulunmadığı ve tarafların hukuki konumları üzerinden değerlendirilir.

Çatma Nasıl Gerçekleşebilir?

Çatma farklı nedenlerle meydana gelebilir. Seyir kurallarına uyulmaması, hızın koşullara göre ayarlanmaması, gözcülük yükümlülüğünün gereği gibi yerine getirilmemesi, manevra hatası, radar veya diğer seyir ekipmanlarının uygun kullanılmaması, haberleşme eksikliği, kaptan veya gemi adamlarının kusurlu davranışı, teknik arıza ve liman veya kanal geçişlerindeki hatalar çatmanın meydana gelmesine neden olabilir. Ancak teknik bir arızanın bulunması da her durumda sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Arızanın önceden öngörülebilir olup olmadığı, bakım yükümlülüklerinin yerine getirilip getirilmediği ve olayın oluşumuna etkisi ayrıca incelenmelidir.

Kusurlu Çatma

Çatmanın meydana gelmesinde gemilerden birinin veya her ikisinin kusuru bulunabilir. Bir geminin kusurlu olması halinde, diğer geminin veya zarar gören kişilerin uğradığı zarar bakımından tazminat sorumluluğu gündeme gelebilir. Her iki geminin de kusurlu olması halinde ise kusur oranları ve zararların hangi ölçüde taraflara yükletileceği ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle deniz kazası tazminat davalarında kusur incelemesi son derece önemlidir.

Kusursuz Çatma

Her deniz kazasının mutlaka bir tarafın kusurundan kaynaklanması gerekmez. Kaza; fırtına, olağanüstü hava koşulları, öngörülemeyen deniz olayları, teknik nedenler, başka bir geminin hareketi veya kaçınılamayan olaylar gibi nedenlerle de meydana gelebilir. Kusursuz çatma bakımından uygulanacak hukuki rejim, kusurlu çatmadan farklı sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle “kazanın meydana gelmiş olması” ile “tazminat sorumluluğunun bulunması” birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.

Çatmada Kusur Nasıl Belirlenir?

Deniz kazalarında kusurun belirlenmesi çoğu zaman teknik inceleme gerektirir. Kusur değerlendirmesinde gemilerin seyir rotaları, hızları, manevraları, hava ve deniz koşulları, görüş mesafesi, radar kayıtları, AIS verileri, VDR kayıtları, kaptan ve gemi adamlarının beyanları, tanık anlatımları, liman kayıtları, gemi jurnali, teknik raporlar ve survey raporları gibi deliller önem taşıyabilir. Özellikle AIS ve VDR gibi teknik kayıtların korunması, deniz kazasının sonradan aydınlatılması bakımından büyük önem taşıyabilir.

Deniz Kazalarında Tazminat

Deniz kazası sonucunda çeşitli zarar kalemleri ortaya çıkabilir. Gemi gövdesinde, makine ve ekipmanlarında meydana gelen hasarlar bakımından onarım giderleri ve diğer zarar kalemleri gündeme gelebilir.

Yük zararı

Taşınan yükün tamamen veya kısmen zarar görmesi halinde yük sahibi veya diğer hak sahiplerinin tazminat talepleri ortaya çıkabilir.

Kâr kaybı

Geminin çalışamaması veya ticari faaliyetin aksaması nedeniyle ekonomik kayıp meydana gelmesi halinde, koşulları oluştuğu ölçüde kazanç kaybı talepleri gündeme gelebilir.

İnsanların uğradığı zararlar

Deniz kazasında kişilerin yaralanması veya hayatını kaybetmesi halinde maddi ve manevi tazminat talepleri söz konusu olabilir.

Kurtarma ve diğer masraflar

Kazanın ardından yapılan kurtarma, çekme, güvenlik ve diğer zorunlu müdahaleler nedeniyle çeşitli masraflar ortaya çıkabilir.

Deniz Kazası Nedeniyle Maddi Tazminat

Maddi tazminat hesabında yalnızca geminin fiziksel hasarı dikkate alınmayabilir.

Somut olayın özelliklerine göre onarım giderleri, yükün uğradığı zarar, kullanılamama nedeniyle ekonomik kayıp, kurtarma giderleri, çekme giderleri, liman giderleri, ek operasyon giderleri ve belgelenebilen diğer zararlar incelenebilir. Ancak her zarar kaleminin tazmin edilebilmesi için hukuken gerekli şartların bulunması gerekir. Bu nedenle tazminat talebi hazırlanırken zarar kalemlerinin ayrı ayrı belirlenmesi önemlidir.

Deniz Kazası Nedeniyle Manevi Tazminat

Deniz kazalarında kişilerin bedensel zarara uğraması veya hayatını kaybetmesi halinde, olayın özelliklerine göre manevi tazminat talepleri de gündeme gelebilir. Manevi tazminatın koşulları ve kapsamı, zararın niteliği ile ilgili hukuki düzenlemeler çerçevesinde değerlendirilir. Özellikle ölüm veya ağır yaralanma içeren kazalarda zarar gören kişi ve yakınlarının haklarının ayrı ayrı incelenmesi gerekir.

Gemi Adamlarının Deniz Kazalarında Hakları

Deniz kazaları bakımından özel olarak değerlendirilmesi gereken gruplardan biri de gemi adamlarıdır. Bir gemi adamının çatma, yangın, geminin batması, iş ekipmanından kaynaklanan kaza, yükleme-boşaltma faaliyeti veya güverte ya da makine bölümündeki çalışmalar sırasında yaralanması halinde iş hukuku ve deniz iş hukuku bakımından çeşitli haklar gündeme gelebilir. Somut olayın özelliklerine göre tedavi giderleri, geçici iş göremezlik, sürekli iş göremezlik, maddi tazminat, manevi tazminat ve işçilik alacakları gibi talepler değerlendirilmelidir.

Deniz Kazalarında Sigorta Şirketlerinin Sorumluluğu

Deniz ticaretinde sigorta ilişkileri önemli bir yere sahiptir. Geminin veya yükün sigortalanmış olması halinde kazadan sonra sigorta şirketine karşı talepte bulunulması veya sigorta şirketinin yaptığı ödemenin ardından rücu ilişkilerinin ortaya çıkması mümkündür. Somut olayda poliçe, teminat kapsamı, muafiyetler, hasar ihbarı, survey raporu, sigorta eksper raporu ve ödeme belgeleri incelenmelidir. Sigorta sözleşmesinin kapsamının doğru belirlenmesi, tazminat sürecinin en önemli aşamalarından biridir.

Deniz Kazalarında Delil Tespiti

Deniz kazalarında delillerin zaman içerisinde kaybolması veya değişmesi önemli bir risk oluşturabilir. Özellikle geminin başka bir limana hareket etmesi, hasarlı parçaların değiştirilmesi, yükün teslim edilmesi veya geminin onarılması sonrasında olayın ilk halini tespit etmek güçleşebilir. Bu nedenle gerekli durumlarda delil tespiti yoluna başvurulması değerlendirilebilir. Delil tespiti kapsamında geminin mevcut durumu, hasarın niteliği, yükün durumu, teknik ekipman, kazanın meydana geldiği alan ve onarım gereksinimi tespit ettirilebilir. Bu husus özellikle daha sonra açılacak tazminat davasında önemli bir ispat aracı olabilir.Deniz Kazalarında Survey Raporlarının Önemi Deniz kazaları sonrasında hazırlanan survey raporları, olayın teknik boyutunun ortaya konulmasında önemli olabilir. Survey incelemelerinde hasarın kapsamı, hasarın nedeni, geminin mevcut durumu, yükün durumu, onarım ihtiyacı ve tahmini onarım giderleri gibi hususlar değerlendirilebilir. Ancak survey raporunun tek başına kesin ve tartışmasız bir kusur veya sorumluluk tespiti olarak kabul edilmesi her olay bakımından mümkün değildir. Raporun hazırlanma koşulları ve diğer delillerle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Deniz Kazalarında AIS Kayıtları

AIS kayıtları, gemilerin konum ve hareketlerinin belirlenmesi bakımından önemli teknik veriler sağlayabilir. Bir çatma uyuşmazlığında gemilerin konumu, seyir yönü, hız, yaklaşma biçimi ve manevralar gibi hususların değerlendirilmesinde AIS verilerinden yararlanılabilir. Bu nedenle deniz kazasının hemen ardından teknik kayıtların korunması ve gerektiğinde dosyaya kazandırılması önemlidir.

Deniz Kazalarında VDR Kayıtları

Bazı gemilerde bulunan Voyage Data Recorder (VDR) sistemi, geminin seyri sırasında çeşitli verilerin kaydedilmesini sağlayabilir. Kaza sonrasında VDR kayıtlarının muhafaza edilmesi, olayın teknik açıdan değerlendirilmesine katkı sağlayabilir. Özellikle kaptan köprüsündeki ses kayıtları ve seyir verileri, kazanın meydana geliş biçiminin anlaşılması açısından önem taşıyabilir.

Deniz Kazalarında Uluslararası Hukuk

Deniz kazaları çoğu zaman uluslararası nitelik taşıyabilir. Örneğin Türk bayraklı bir geminin yabancı bir gemiyle çatması, kazanın yabancı bir ülkenin karasularında meydana gelmesi, yükün uluslararası taşınması veya taraflardan birinin yabancı şirket olması halinde birden fazla ülkenin hukukunun uygulanması gündeme gelebilir. Bu durumda milletlerarası özel hukuk kuralları, uluslararası sözleşmeler, taşıma sözleşmesi, yetki anlaşmaları ve tahkim şartları ayrıca değerlendirilmelidir.

Deniz Kazalarında Hangi Mahkemeye Başvurulur?

Deniz kazasından doğan uyuşmazlıklarda görevli ve yetkili mahkemenin belirlenmesi, uyuşmazlığın niteliğine göre değişebilir. Özellikle deniz ticareti uyuşmazlığı, iş kazası, sigorta uyuşmazlığı, taşıma sözleşmesi, haksız fiil veya uluslararası taşıma gibi farklı hukuki ilişkilerin bulunması halinde görev ve yetki ayrıca incelenmelidir. Sözleşmede tahkim veya yetki şartı bulunması halinde de bu hükümlerin geçerliliği ve uygulanabilirliği değerlendirilmelidir.

Deniz Kazalarında Tahkim

Deniz ticaretinde tahkim mekanizması oldukça önemli olabilir. Tarafların sözleşmesinde geçerli bir tahkim şartının bulunması halinde uyuşmazlığın devlet mahkemeleri yerine hakem heyeti önünde çözülmesi gündeme gelebilir. Özellikle uluslararası deniz taşımacılığında tahkim şartları navlun sözleşmelerinde, çarter sözleşmelerinde, gemi işletme sözleşmelerinde ve denizcilik sektöründeki ticari sözleşmelerde yer alabilir. Bu nedenle deniz kazasından doğan bir uyuşmazlıkta dava açılmadan önce sözleşmenin tahkim hükümleri mutlaka incelenmelidir.

Deniz Kazalarında Zamanaşımı

Deniz kazalarından doğan talepler bakımından zamanaşımı süreleri, talebin hukuki niteliğine göre farklılık gösterebilir. Örneğin çatma nedeniyle tazminat, yük hasarı, taşıma sözleşmesinden doğan talepler, sigorta talepleri ve gemi adamının işçilik veya tazminat talepleri aynı zamanaşımı rejimine tabi olmayabilir. Bu nedenle deniz kazası meydana geldiğinde yalnızca zararın hesaplanması değil, hak düşürücü süreler ve zamanaşımı sürelerinin de derhal incelenmesi gerekir.

Deniz Kazasında Ne Yapılmalı?

Bir deniz kazası meydana geldiğinde hukuki sürecin sağlıklı yürütülebilmesi için mümkün olduğunca erken hareket edilmelidir. Öncelikle kazaya ilişkin tüm kayıtlar korunmalıdır. Gemi jurnali ve teknik kayıtların muhafazası sağlanmalı, AIS ve VDR verileri korunmalı, fotoğraf ve video kayıtları alınmalı ve hasar tespit edilmelidir. Ayrıca survey incelemesi yaptırılmalı ve gerekli durumlarda delil tespiti değerlendirilmelidir. Bunun yanında sigorta şirketine gerekli bildirimler yapılmalı, sorumlu taraflar belirlenmeli ve zamanaşımı ile hak düşürücü süreler kontrol edilmelidir. Gerekirse ihtiyati haciz veya diğer geçici hukuki korumalar da değerlendirilmelidir. Bu işlemler birbirinden bağımsız değil, bir bütün olarak değerlendirilmelidir.

Deniz Kazası Avukatı Ne Yapar?

Deniz kazası avukatı, kazanın hukuki ve teknik boyutunun birlikte değerlendirilmesine yardımcı olur. Somut olayın özelliklerine göre kazanın hukuki niteliğinin belirlenmesi, kusur durumunun değerlendirilmesi, delillerin toplanması, delil tespiti, survey raporlarının incelenmesi, tazminat hesabının değerlendirilmesi, sigorta ilişkilerinin incelenmesi, ihtiyati haciz imkanının değerlendirilmesi, dava veya icra sürecinin yürütülmesi, tahkim sürecinin takip edilmesi ve karşı tarafla müzakere yapılması gibi hukuki işlemler gerçekleştirilebilir.

Deniz Kazası Tazminat Davası Açmadan Önce

Deniz kazası nedeniyle tazminat davası açılmadan önce uyuşmazlığın bütün yönleriyle incelenmesi önemlidir. Öncelikle kazanın nasıl meydana geldiği ve hangi gemilerin kazaya karıştığı belirlenmelidir. Gemilerin malik ve işletenlerinin kim olduğu, kusurun kimde bulunduğu ve zararın miktarı tespit edilmelidir. Yükte veya gemide zarar bulunup bulunmadığı, yaralanma veya ölüm gerçekleşip gerçekleşmediği ve sigortanın mevcut olup olmadığı da incelenmelidir. Bunun yanında tahkim şartının bulunup bulunmadığı, hangi ülke hukukunun uygulanacağı, hangi mahkeme veya hakem heyetinin yetkili olduğu, zamanaşımı süresinin ne zaman dolacağı ve delillerin nasıl korunacağı değerlendirilmelidir. Ayrıca karşı tarafın Türkiye'de malvarlığı veya gemisinin bulunup bulunmadığı da araştırılmalıdır. Bu soruların cevapları, izlenecek hukuki stratejiyi doğrudan etkileyebilir.

Deniz Kazaları ve Çatma Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Deniz kazasında zararımı kim karşılar?

Zararın kim tarafından karşılanacağı; kazanın meydana geliş şekli, kusur durumu, tarafların hukuki sıfatları, sözleşmeler ve uygulanacak özel düzenlemelere göre belirlenir.

Çatma halinde tazminat alınabilir mi?

Çatmanın niteliğine, kusur durumuna ve meydana gelen zarara göre tazminat talep edilmesi mümkün olabilir.

İki geminin de kusurlu olması halinde ne olur?

Her iki geminin de kusurlu olduğunun belirlenmesi halinde, kusur oranları ve ilgili hukuki düzenlemeler çerçevesinde sorumluluk değerlendirmesi yapılır.

Deniz kazasında gemi sahibi sorumlu mudur?

Gemi sahibinin sorumluluğu otomatik olarak doğmaz. Geminin maliki, donatanı, işleteni ve diğer ilgililerin hukuki konumları ile kazanın oluşumundaki kusur ve ilgili sorumluluk hükümleri birlikte değerlendirilir.

Deniz kazasında yük zarar görürse ne yapılmalıdır?

Öncelikle yükün mevcut durumu belgelenmeli, gerekli survey incelemeleri yapılmalı, taşıma belgeleri ve konşimento incelenmeli ve sigorta ilişkileri değerlendirilmelidir.

Deniz kazasında delil tespiti yapılabilir mi?

Şartların oluşması halinde delil tespiti yoluna başvurulması değerlendirilebilir. Özellikle geminin hareket edecek veya onarım görecek olması halinde mevcut durumun zamanında tespit edilmesi önem taşıyabilir.

Deniz kazalarında sigorta şirketine başvurulabilir mi?

Kazanın ve zararın ilgili sigorta poliçesinin teminat kapsamında bulunması halinde sigorta şirketine karşı talepte bulunulması gündeme gelebilir.

Yabancı geminin karıştığı kazada hangi ülke hukuku uygulanır?

Bu sorunun cevabı kazanın nerede gerçekleştiği, gemilerin bayrakları, tarafların hukuki ilişkileri, sözleşmeler ve uygulanabilecek uluslararası düzenlemelere göre değişebilir.

Deniz kazası için ne kadar tazminat alınır?

Sabit bir tazminat miktarından söz etmek mümkün değildir. Zararın kapsamı, kusur, sözleşmeler, sigorta, geminin ve yükün değeri, bedensel zararlar ve uygulanacak hukuki sınırlamalar dikkate alınarak değerlendirme yapılır.

Deniz kazaları ve çatma uyuşmazlıkları, klasik tazminat davalarından farklı olarak deniz ticareti hukuku, teknik deliller, sigorta hukuku, taşıma hukuku ve gerektiğinde uluslararası hukuk kurallarının birlikte değerlendirilmesini gerektirebilir. Kazanın meydana gelmesinden sonra gecikmeden delillerin korunması, kusurun belirlenmesi, zararın tespit edilmesi, sigorta ilişkilerinin incelenmesi, sorumlu tarafların belirlenmesi, zamanaşımı sürelerinin kontrol edilmesi, yetkili mahkeme veya tahkim merciinin belirlenmesi ve gerekli hukuki koruma tedbirlerinin değerlendirilmesi büyük önem taşır. Deniz kazası, çatma veya gemi kaynaklı bir zarar meydana gelmişse, olayın tüm yönleriyle değerlendirilmesi ve somut olaya uygun hukuki yolun belirlenmesi için uzman hukuki destek alınması önemlidir.

Deniz kazaları; yüksek miktarlı maddi zararlar, ciddi bedensel zararlar ve uluslararası uyuşmazlıklar doğurabilen özel nitelikte hukuki olaylardır. Özellikle çatma, gemi hasarı, yük hasarı, deniz kazası tazminatı, gemi adamlarının uğradığı zararlar ve sigorta uyuşmazlıklarında olayın ilk aşamasından itibaren delillerin korunması ve doğru hukuki yolun belirlenmesi önem taşır. Aygün & Yılmaz Avukatlık Bürosu olarak; deniz kazaları, çatma uyuşmazlıkları, deniz kazası tazminatları, gemi hasarları, yük hasarları, deniz sigortası uyuşmazlıkları, gemi adamlarının kazalardan doğan talepleri, deniz alacakları, gemi ihtiyati haczi, gemi haczi ve deniz ticareti uyuşmazlıkları alanlarında hukuki destek sağlanmaktadır. Deniz kazası sonrasında hak kaybı yaşamamak için kazanın meydana geldiği andan itibaren delillerin ve hukuki sürelerin dikkatle takip edilmesi önemlidir.