⚖️ Maddi Tazminat Davası Nedir?

Türkiye’de Maddi Tazminatın Hukuki Dayanakları, Şartları ve Uygulaması (Detaylı Rehber)

1. Maddi Tazminat Kavramı ve Hukuki Niteliği

1.1. Maddi Tazminat Nedir?

Maddi tazminat, bir kişinin hukuka aykırı fiil, sözleşmeye aykırılık, kusursuz sorumluluk halleri veya kanundan doğan yükümlülüklerin ihlali nedeniyle uğradığı malvarlığı zararının giderilmesi amacıyla talep edilen parasal karşılıktır.

Türk hukuk sisteminde maddi tazminatın temel amacı:

Zarar görenin malvarlığını, zarar meydana gelmemiş olsaydı bulunacağı duruma mümkün olduğunca yaklaştırmaktır.

Bu ilke öğretide ve yargı kararlarında “zararın giderilmesi (restitutio in integrum)” ilkesi olarak ifade edilir.

1.2. Maddi Tazminatın Hukuki Dayanakları

Maddi tazminat talepleri başlıca şu mevzuata dayanır:

Türk Borçlar Kanunu (TBK)

m.49 ve devamı → Haksız fiil sorumluluğu

m.112 ve devamı → Sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk

m.71 → Tehlike sorumluluğu

m.147 → Zamanaşımı hükümleri

Türk Medeni Kanunu (TMK)

Kişilik haklarının ihlali halinde maddi tazminat

Karayolları Trafik Kanunu

İş Kanunu

Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun

İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) → Tam yargı davaları

 2. Maddi Tazminatın Unsurları

Bir maddi tazminat talebinin hukuken kabul edilebilmesi için aşağıdaki dört temel unsurun birlikte gerçekleşmesi gerekir:

2.1. Hukuka Aykırı Fiil veya Borca Aykırılık

Zararın;

Hukuka aykırı bir davranıştan,

Sözleşmeye aykırılıktan,

Kanundan doğan yükümlülüğün ihlalinden

kaynaklanması gerekir.

2.2. Zarar

Zarar, kişinin malvarlığında meydana gelen:

Fiili azalma (menfi zarar)

Beklenen kazancın elde edilememesi (müspet zarar)

şeklinde ortaya çıkabilir.

2.3. İlliyet Bağı

Hukuka aykırı fiil ile meydana gelen zarar arasında uygun nedensellik bağı bulunmalıdır. Eğer zarar başka bir sebepten doğmuşsa, tazminat sorumluluğu doğmaz.

2.4. Kusur (Genel Kural)

Genel kural olarak failin kusurlu olması gerekir. Ancak;

Tehlike sorumluluğu

Adam çalıştıranın sorumluluğu

Yapı malikinin sorumluluğu

gibi bazı hallerde kusur aranmaksızın da sorumluluk doğabilir.

3. Maddi Zarar Türleri

3.1. Fiili Zarar (Gerçek Zarar)

Malvarlığında doğrudan meydana gelen eksilmedir. Örneğin:

Araç kazasında araçta oluşan hasar

Yangın sonucu malın tamamen yok olması

Hastane masrafları

3.2. Yoksun Kalınan Kazanç

Zarar görenin, zarar verici fiil olmasaydı elde edeceği kazancı elde edememesi durumudur.

Örneğin:

İş göremez hale gelen kişinin çalışarak kazanacağı gelir

İş yerinin kapalı kalması nedeniyle oluşan kar kaybı

3.3. Gelecekte Doğacak Zararlar

Henüz gerçekleşmemiş ancak kaçınılmaz olarak gerçekleşeceği kesin veya kuvvetle muhtemel olan zararlar da maddi tazminat kapsamındadır.

 4. Maddi Tazminatın Konusu Olabilecek Başlıca Zarar Kalemleri

4.1. Bedensel Zararlar

TBK m.54’e göre bedensel zarar halinde:

Tedavi giderleri

Çalışma gücünün azalmasından doğan kayıplar

Ekonomik geleceğin sarsılması

Bakıcı giderleri

Geçici veya sürekli iş göremezlik zararları

talep edilebilir.

 4.2. Ölüm Halinde Maddi Zararlar (Destekten Yoksun Kalma)

TBK m.53’e göre ölüm halinde:

Cenaze giderleri

Tedavi giderleri

Ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin zararları

tazmin edilir.

 4.3. Malvarlığı Zararları

Taşınır ve taşınmaz zararları

Ticari malların ziyan olması

Kiralananın kullanılamaması

 4.4. Ticari Zararlar

Kar kaybı

İş durması zararları

Haksız rekabetten doğan zararlar

5. Maddi Tazminat Davalarının Türleri

5.1. Haksız Fiilden Doğan Maddi Tazminat Davaları

En yaygın örnekler:

Trafik kazaları

İş kazaları

Tıbbi malpraktis

Hakaret, tehdit, darp sonucu zararlar

Yangın, patlama, çevre kirliliği zararları

5.2. Sözleşmeye Aykırılıktan Doğan Maddi Tazminat Davaları

İnşaat sözleşmesinin ihlali

Satım sözleşmesinde ayıplı ifa

Kira sözleşmesine aykırılık

Hizmet sözleşmesi ihlalleri

5.3. Kusursuz Sorumluluktan Doğan Maddi Tazminat Davaları

Tehlikeli işletme sorumluluğu

Hayvan bulunduranın sorumluluğu

Yapı malikinin sorumluluğu

5.4. İdareye Karşı Açılan Maddi Tazminat Davaları (Tam Yargı Davaları)

İdarenin;

Hizmet kusuru

Kusursuz sorumluluk

Kamu gücü kullanımı sonucu verdiği zararlar

nedeniyle açılan davalar.

 6. Maddi Tazminat Davasında Hesaplama Yöntemleri

6.1. Bedensel Zararlarda Hesaplama

Uygulamada;

Aktüerya hesapları

PMF yaşam tabloları

Asgari ücret veya gerçek gelir esasları

Maluliyet oranları (SGK raporları)

kullanılarak hesaplama yapılır.

6.2. Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Hesabı

Ölenin yaşı

Geliri

Destek süresi

Hak sahiplerinin yaşı ve durumu

esas alınarak bilirkişi tarafından hesaplanır.

6.3. Malvarlığı Zararlarında Hesaplama

Fatura ve piyasa rayici

Ekspertiz raporları

Onarım bedelleri

Kira kaybı hesapları

 7. Maddi Tazminat Davalarında İspat Yükü

Genel kural olarak:

Zarar gören, zararı ve zararla fiil arasındaki illiyet bağını ispatla yükümlüdür.

Fail ise:

Kusursuzluğunu

Mücbir sebep veya üçüncü kişinin ağır kusurunu

ispat ederek sorumluluktan kurtulabilir.

 8. Görevli ve Yetkili Mahkeme

 Görevli Mahkeme

Genel görevli mahkeme: Asliye Hukuk Mahkemesi

İş kazası: İş Mahkemesi

Trafik kazası: Asliye Hukuk / Ticaret Mahkemesi

Tüketici işlemleri: Tüketici Mahkemesi

İdari işlem ve eylemler: İdare Mahkemesi

Yetkili Mahkeme

Davalının yerleşim yeri mahkemesi

Zararın meydana geldiği yer mahkemesi

Sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi

 9. Maddi Tazminat Davalarında Zamanaşımı Süreleri

Haksız Fiil

Zarar ve fail öğrenildikten sonra 2 yıl

Her hâlde fiilden itibaren 10 yıl

Ceza gerektiren fiillerde ceza zamanaşımı süresi uygulanır

Sözleşmeye Aykırılık

Genel zamanaşımı: 10 yıl

Taşıma sözleşmeleri gibi özel süreler saklıdır

Trafik Kazaları

Genel süre: 2 yıl / 10 yıl

Sigorta şirketlerine karşı doğrudan dava mümkündür

10. Maddi Tazminat Davalarında Faiz ve Temerrüt

Haksız fiillerde: Faiz, fiilin işlendiği tarihten itibaren işler.

Sözleşme ihlallerinde: Temerrüt tarihi esas alınır.

Ticari işlerde: Avans faizi uygulanabilir.

 11. Maddi Tazminat Davasında Talep Artırımı ve Islah

Zarar miktarı başlangıçta tam olarak bilinemiyorsa:

Belirsiz alacak davası açılabilir.

Yargılama sırasında ıslah yoluyla talep artırımı mümkündür.

 12. Maddi Tazminat Davalarında Arabuluculuk Zorunluluğu

Bazı alanlarda dava öncesi zorunlu arabuluculuk bulunmaktadır:

İşçi – işveren uyuşmazlıkları

Ticari uyuşmazlıklar

Tüketici uyuşmazlıkları

Ancak genel haksız fiil tazminatlarında arabuluculuk zorunlu değildir.

13. Maddi Tazminat Davalarında Yargılama Süreci

Dava dilekçesinin hazırlanması

Ön inceleme duruşması

Delillerin toplanması

Bilirkişi incelemesi

Sözlü yargılama

Karar aşaması

14. Maddi Tazminat Davalarında Sık Yapılan Hatalar

Zamanaşımı süresinin kaçırılması

Yanlış mahkemede dava açılması

Eksik delil sunulması

Yanlış tazminat kalemleri talep edilmesi

Sigorta şirketlerine yönelinmemesi

15. Maddi Tazminat Davalarında Avukatın Önemi

Maddi tazminat davaları;

Teknik hesaplama gerektirmesi,

Bilirkişi raporlarına dayalı olması,

Zamanaşımı ve usul hatalarının telafisinin zor olması

nedeniyle uzmanlık gerektirir. Profesyonel hukuki destek alınması, hak kaybı yaşanmaması ve azami tazminat elde edilmesi açısından kritik öneme sahiptir.

16. Maddi Tazminat Davalarına İlişkin Yargıtay Uygulamasından Örnekler

Yargıtay, bedensel zarar halinde sadece tedavi giderlerinin değil, ekonomik geleceğin sarsılması zararının da tazmin edilmesi gerektiğini kabul etmektedir.

Destekten yoksun kalma tazminatında, fiili destek ilişkisi esas alınmakta, mirasçılık şartı aranmamaktadır.

17. Maddi Tazminat ile Manevi Tazminat Arasındaki Fark

Maddi TazminatManevi Tazminat

Malvarlığı zararını giderirKişilik haklarının ihlalini telafi eder

Somut hesaplamaya dayanırTakdiri niteliktedir

Belgelerle ispat gerekirHakimin takdiri ön plandadır

18. Sık Sorulan Sorular (SEO Uyumlu)

Maddi tazminat davası nedir?

Hukuka aykırı fiil veya sözleşmeye aykırılık sonucu uğranılan ekonomik zararların giderilmesi amacıyla açılan davadır.

Maddi tazminat davası ne kadar sürer?

Dosyanın niteliğine göre ortalama 1,5 – 3 yıl arasında sonuçlanmaktadır.

 Maddi tazminatta faiz ne zaman başlar?

Haksız fiillerde fiil tarihinden, sözleşmeye aykırılıkta temerrüt tarihinden itibaren işler.

 Maddi tazminat davası hangi mahkemede açılır?

Genel görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi olmakla birlikte, uyuşmazlığın türüne göre İş, Tüketici veya İdare Mahkemesi görevli olabilir.

20. Sonuç ve Değerlendirme

Maddi tazminat davaları, kişinin uğradığı ekonomik kaybın giderilmesini amaçlayan ve hem maddi hukuk hem de usul hukuku açısından teknik bilgi gerektiren davalardır. Zararın doğru tespiti, doğru hukuki nitelendirme, uygun mahkemede dava açılması ve doğru tazminat kalemlerinin talep edilmesi, davanın başarısını doğrudan etkiler.

Bu nedenle maddi tazminat taleplerinde alanında uzman bir avukattan hukuki destek alınması, hak kaybı yaşanmaması ve en yüksek tazminatın elde edilmesi bakımından büyük önem taşımaktadır.

 AYGÜN & YILMAZ Avukatlık Bürosu olarak  maddi tazminat ve ilgili diğer hukuki konularda süreci başından itibaren profesyonel bir şekilde yönetmek ve hak kaybına uğramamak için müvekkillerimize profesyonel destek sunmaktayız. Detaylı bilgi ve danışmanlık için bizimle iletişime geçebilirsiniz.