NAFAKA DAVALARI

1. Nafaka Kavramı ve Hukuki Dayanağı

Nafaka; Türk Medeni Kanunu’na göre, bir kimsenin bakım yükümlülüğü kapsamında, diğer kişinin geçimini sağlamak amacıyla düzenli aralıklarla yaptığı parasal ödemedir.

Bu kavramın temelinde, aile bireyleri arasındaki dayanışma ilkesi yatar. Eşler, çocuklar ve hatta kardeşler arasında, sosyal devlet anlayışının bir gereği olarak nafaka ilişkisi kurulabilir.

Hukuki Dayanak:

Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 175–182, 364

İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 344 – Nafakanın icraen tahsili ve ödenmemesi halinde yaptırımlar

2. Nafaka Türleri ve Ayrıntılı Açıklamaları

Türk hukukunda dört ana nafaka türü vardır. Ancak her biri farklı hukuki sebeplere, taraflara ve süre koşullarına bağlıdır.

2.1. Tedbir Nafakası (TMK m.169)

Boşanma veya ayrılık davası süresince, dava sonuçlanıncaya kadar tarafların ve çocukların mağdur olmaması için verilen geçici nafaka türüdür.

Özellikleri:

Dava devam ettiği sürece geçerlidir.

Hâkim re’sen (talep olmadan) bile hükmedebilir.

Tarafların gelir durumu, yaşam standardı ve çocukların ihtiyaçlarına göre belirlenir.

2.2. Yoksulluk Nafakası (TMK m.175)

Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan eş, diğer taraftan kusuru daha ağır olmamak şartıyla yoksulluk nafakası talep edebilir.

Şartları:

Boşanma sonucu yoksulluğa düşecek olmak,

Nafaka talep eden eşin kusurunun diğerinden fazla olmaması,

Nafaka talebinin boşanma davası içinde veya en geç hüküm verilene kadar ileri sürülmesi,

Maddi durumun gelir–gider dengesiyle ispatlanması.

Süresi:

Süresizdir. Ancak evlenme, fiilen evli gibi yaşama veya yoksulluğun kalkması hâlinde sona erer.

2.3. İştirak Nafakası (TMK m.182)

Boşanma veya ayrılıktan sonra çocuğun velayeti bir ebeveyne verildiğinde, diğer ebeveyn çocuğun bakım, eğitim, sağlık ve gelişim giderlerine katılmakla yükümlüdür.

Özellikleri:

Çocuğun ergin olmasına (18 yaş) kadar devam eder.

Ergin olsa bile eğitim devam ediyorsa (üniversite vb.), nafaka uzatılabilir.

Nafaka miktarı, çocuğun ihtiyaçları ve ebeveynlerin gelir durumuna göre belirlenir.

2.4. Yardım Nafakası (TMK m.364)

Bu nafaka, boşanma süreciyle bağlantılı olmayıp, kan hısımları arasında yardımlaşma yükümlülüğüne dayanır.
Altsoy, üstsoy veya kardeşlerden biri muhtaç durumda ise diğerlerinden yardım nafakası talep edebilir.

 

3. Nafaka Davasının Açılma Şartları

Bir nafaka davası açılabilmesi için:

Taraflar arasında nafaka yükümlülüğüne dayanak bir hukuki ilişki olmalıdır (evlilik, boşanma, soy bağı vb.),

Nafaka talep edenin muhtaç durumda olması,

Nafaka yükümlüsünün ödeme gücüne sahip olması gerekir.

Ayrıca, nafaka davası bağımsız olarak veya boşanma davasıyla birlikte açılabilir.

 

4. Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görevli Mahkeme: Aile Mahkemesi

Yetkili Mahkeme: Davacının veya davalının yerleşim yeri mahkemesi (HMK m.6–7)

Boşanma davası içindeyse: Boşanma davasının görüldüğü mahkeme yetkilidir.

 

5. Nafaka Miktarı Nasıl Belirlenir?

Hâkim, nafaka miktarını belirlerken şu kriterleri dikkate alır:

Kriter	Açıklama
Nafaka alacaklısının ihtiyaçları	Barınma, gıda, giyim, sağlık, eğitim vb.
Nafaka borçlusunun gelir düzeyi	Maaş, ticari kazanç, malvarlığı, yaşam standardı
Bölgesel ekonomik koşullar	Yaşam maliyetleri, TÜİK verileri
Çocuğun yaşı ve eğitim düzeyi	Okul, üniversite, kurs vb. giderler

 

6. Nafaka Artırımı ve Azaltımı Davası

Ekonomik şartlar değiştiğinde mevcut nafaka miktarı yetersiz hale gelirse artırma,
nafaka borçlusu ödeme gücünü kaybederse azaltma davası açabilir.

Bu davalarda:

Tarafların gelir durumunun değiştiği belgelerle ispatlanmalıdır (maaş bordrosu, SGK kayıtları, vergi levhası vb.).

 

7. Nafakanın Kaldırılması Davası

Aşağıdaki hâllerde nafaka kararı kaldırılabilir:

Nafaka alan yeniden evlenirse,

Nafaka alan fiilen evli gibi yaşarsa,

Nafaka alacaklısı yoksulluktan kurtulursa,

Taraflardan biri vefat ederse.

Bu durumda mahkemeye “nafakanın kaldırılması” davası açılarak hükmün sona ermesi talep edilir.

 

8. Nafakanın Ödenmemesi ve İcra Takibi

Nafaka alacakları kamu düzenine ilişkindir ve diğer borçlardan önceliklidir.
Ödenmemesi hâlinde:

İcra takibi başlatılır.

İİK m.344 uyarınca nafaka borçlusu hakkında 3 aya kadar tazyik hapsi uygulanabilir.

Bu hapis, borcun ödenmesiyle ortadan kalkar.

Ayrıca nafaka alacakları zamanaşımına uğramaz; her ay için ayrı alacak doğar.

 

9. Deliller ve İspat Araçları

Nafaka davasında taraflar gelir ve giderlerini belgelemekle yükümlüdür.

Kullanılabilecek deliller:

SGK kayıtları, maaş bordrosu

Banka hesap dökümleri

Emlak kayıtları, araç ruhsatı

Fatura ve kira kontratları

Tanık beyanları

Gerekirse mahkeme, mali durum araştırması yaptırarak tarafların ekonomik gücünü tespit eder.

 

10. Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler

Nafaka talebi, boşanma davası içinde açıkça belirtilmelidir.

Nafaka miktarı somut gerekçelere dayanmalıdır.

Nafaka artırımı davaları için yeni deliller sunulmalıdır.

 

11. Sonuç ve Hukuki Değerlendirme

Nafaka davaları, aile hukukunun en sık başvurulan koruma araçlarındandır.
Bu davalarda mahkemeler, hem nafaka alacaklısının insanca yaşama hakkını hem de borçlunun ödeme gücünü gözetir.

Ancak doğru delillerle desteklenmeyen veya yanlış nafaka türü seçilerek açılan davalarda sonuç almak zorlaşır.

Aygün & Yılmaz Avukatlık Bürosu Olarak

Büromuz, nafaka hukukunda:

Yoksulluk, iştirak, tedbir ve yardım nafakası davalarının hazırlanması,

Artırım, azaltım ve kaldırma taleplerinin yürütülmesi,

İcra yoluyla nafaka tahsili işlemleri,

Gelir tespiti ve mali durum araştırması süreçlerinde müvekkillerine hukuki danışmanlık sunmaktadır.